Ο μακεδονικός τάφος των Λύσωνος & Καλλικλέους

Ο τάφος αυτός, που αποτελεί ένα σπάνιο δείγμα της ελληνιστικής ταφικής αρχιτεκτονικής, ανακαλύφθηκε το 1942, και δεν είναι επισκέψιμος για το κοινό, μια που για λόγους προστασίας των μοναδικών του τοιχογραφιών και επιγραφών, εξακολουθεί να είναι πλήρως καταχωμένος στο έδαφος. Πρόκειται για ένα απλό μνημείο, που χρονικά τοποθετείται στον 2ο π.Χ. αι., το οποίο αποτελείται από έναν καμαροσκέπαστο ορθογώνιο θάλαμο κι ένα στενό προθάλαμο με επίπεδη οροφή. Εδώ τάφηκαν, σε ειδικές θήκες στους τοίχους, άτομα τεσσάρων γενεών της ίδιας οικογένειας, σημαδεμένα με τ' όνομά του το καθένα: Λύσων, Εύιππος, Καλλικλής, Σπάρτη, Θεσσαλονίκη κ.λ.π. Η τέφρα των νεκρών εναποτίθεται στις 22 θήκες που ανοίγονται στους τρεις τοίχους του θαλάμου.

Τα μέλη της οικογένειας θα είχαν σημαίνουσα θέση στη στρατιωτική ιεραρχία της αρχαίας Μίεζας, όπως φαίνεται από τα στρατιωτικά εξαρτήματα που εικονίζονται στα τύμπανα του τάφου: θώρακες, ασπίδες, κράνη, περικνημίδες και πανοπλίες των πολεμιστών, που συντροφεύουν τους νεκρούς στην τελευταία τους κατοικία. Η ίδια πανοπλία, με την μορφή δεκάδων ασημένιων νομισμάτων που δημιουργούν έναν πραγματικό λεπιδωτό θώρακα, διασώζεται ακόμη και σήμερα στα λαογραφικά δρώμενα της Νάουσας.